Καρδιακή ανακοπή: Οι κινήσεις που μπορούν να σώσουν μια ζωή

*Γράφουν η κυρία Βασιλική Χαντζιάρα, Αναισθησιολόγος – Εντατικολόγος, Επιμελήτρια Α΄, ΜΕΘ, ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» και ο κ. Γεώργιος Καρλής, Επίκουρος Καθηγητής Εντατικής Θεραπείας, Β΄ Κλινική Εντατικής Θεραπείας, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, «Αττικόν»

Στην Ευρώπη, η ετήσια επίπτωση των εξωνοσοκομειακών καρδιακών ανακοπών που αντιμετωπίζονται από τις υπηρεσίες επείγουσας προνοσοκομειακής φροντίδας υπολογίζεται σήμερα σε περίπου 55 ανά 100.000 κατοίκους. Περίπου επτά στις δέκα συμβαίνουν σε ιδιωτικούς χώρους. Παρά την πρόοδο της επείγουσας ιατρικής, η επιβίωση παραμένει χαμηλή και παρουσιάζει μεγάλες διαφορές μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι στην καρδιακή ανακοπή ο χρόνος δεν μετριέται σε ώρες, αλλά σε λεπτά. 

Ο άνθρωπος που βρίσκεται δίπλα στο θύμα μπορεί να αποτελέσει τον πρώτο και ίσως σημαντικότερο κρίκο της αλυσίδας επιβίωσης. Η γρήγορη αναγνώριση της ανακοπής, η άμεση κλήση στο 166, η έναρξη καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης (ΚΑΡΠΑ) και, όταν υπάρχει διαθέσιμος, η χρήση αυτόματου εξωτερικού απινιδωτή (AED) μπορούν να αλλάξουν την έκβαση. Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες του European Resuscitation Council (ERC) για το 2025 τοποθετούν την πρώιμη ΚΑΡΠΑ και την έγκαιρη απινίδωση στον πυρήνα της αλυσίδας επιβίωσης.

Για να βελτιώσεις όμως κάτι, πρέπει πρώτα να μπορείς να το μετρήσεις. 

Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, τα ελληνικά δεδομένα για την εξωνοσοκομειακή καρδιακή ανακοπή παραμένουν περιορισμένα. Η απουσία ενός ολοκληρωμένου εθνικού μητρώου δεν μας επιτρέπει να γνωρίζουμε με την απαιτούμενη ακρίβεια πόσες ανακοπές συμβαίνουν, πού συμβαίνουν, πόσο γρήγορα αρχίζει ΚΑΡΠΑ, πόσο συχνά χρησιμοποιείται AED, ποιος είναι ο χρόνος ανταπόκρισης των υπηρεσιών και, τελικά, πόσοι ασθενείς επιβιώνουν με καλή νευρολογική έκβαση.

Ακριβώς αυτή την ανάγκη επιχειρεί να καλύψει το νέο Πανελλήνιο Μητρώο Προοπτικής Καταγραφής Εξωνοσοκομειακών Καρδιακών Ανακοπών, που αναπτύσσεται από τον Τομέα Τραύματος και Επείγουσας Ιατρικής της Ελληνικής Εταιρείας Εντατικής Θεραπείας, σύμφωνα με το διεθνές πρότυπο Utstein.

Στην προσπάθεια συνεργάζονται το ΕΚΑΒ, Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών, Μονάδες Εντατικής Θεραπείας και καρδιολογικές μονάδες ελληνικών νοσοκομείων. Καταγράφονται, μεταξύ άλλων, ο τόπος και οι συνθήκες της ανακοπής, η παρουσία μάρτυρα, η έναρξη ΚΑΡΠΑ, ο αρχικός καρδιακός ρυθμός, η χρήση AED, οι χρόνοι ανταπόκρισης, η επάνοδος αυτόματης κυκλοφορίας, η επιβίωση και η νευρολογική έκβαση.

Το μητρώο τελεί υπό την αιγίδα της Ελληνικής Εταιρείας Εντατικής Θεραπείας, ενώ ο ιστότοπος καταγραφής των δεδομένων έχει χρηματοδοτηθεί από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Οι ερευνητές ιατροί συμμετέχουν αφιλοκερδώς και έχουν ήδη καταγραφεί τα πρώτα 100 περιστατικά. 

Μπορεί η τεχνολογία να μας χαρίσει τα λεπτά που χάνουμε;

Η απάντηση που έρχεται από αρκετές ευρωπαϊκές χώρες είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.

Συστήματα ειδοποίησης μέσω εφαρμογών κινητού τηλεφώνου μπορούν, μόλις το κέντρο επιχειρήσεων λάβει κλήση για πιθανή καρδιακή ανακοπή, να εντοπίσουν εκπαιδευμένους εθελοντές ή επαγγελματίες υγείας που βρίσκονται κοντά. Οι λεγόμενοι first responders ειδοποιούνται στο κινητό τους και μπορούν να φτάσουν στον ασθενή, να αρχίσουν ΚΑΡΠΑ ή να αναζητήσουν τον πλησιέστερο AED, ενώ το ασθενοφόρο βρίσκεται ήδη καθ’ οδόν.

Δεν πρόκειται πλέον για μια πειραματική ιδέα. Οι τελευταίες κατευθυντήριες οδηγίες του European Resuscitation Council (ERC Guidelines 2025) δίνουν έμφαση σε οργανωμένα προγράμματα first responders, ενεργοποιούμενα από τα κέντρα επείγουσας βοήθειας και συνδεδεμένα με μητρώα διαθέσιμων AED.

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η χρήση drones για τη μεταφορά απινιδωτών. Σε πραγματικές συνθήκες στη Σουηδία, drones που μετέφεραν AED έφθασαν πριν από το ασθενοφόρο στα δύο τρίτα των περιστατικών στα οποία μπορούσαν να συγκριθούν οι χρόνοι άφιξης, κερδίζοντας κατά διάμεσο όρο περισσότερο από τρία λεπτά. Σε μια καρδιακή ανακοπή, τρία λεπτά δεν είναι απλώς χρόνος. Μπορεί να είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν εγκέφαλο που εξακολουθεί να αιματώνεται και σε μη αναστρέψιμη βλάβη.

Και η τεχνολογία που ήδη φοράμε στον καρπό μας εξελίσσεται. Τα σύγχρονα smartwatches μπορούν να καταγράφουν καρδιακό ρυθμό και, σε ορισμένα μοντέλα καταγραφή ηλεκτροκαρδιογραφήματος. Η έρευνα προχωρά πλέον ένα βήμα παραπέρα: έχουν δημοσιευθεί δεδομένα για αλγορίθμους που μπορούν να ανιχνεύσουν απώλεια σφυγμού μέσω αισθητήρων smartwatch, ενώ πειραματικά συστήματα έχουν συνδέσει την ανίχνευση κυκλοφορικής ανακοπής με αυτόματη ενεργοποίηση δικτύου επείγουσας βοήθειας. Η τεχνολογία αυτή είναι ακόμη υπό αξιολόγηση και δεν υποκαθιστά την κλινική αναγνώριση της ανακοπής, δείχνει όμως προς μια νέα κατεύθυνση.

Από τον θεατή στον διασώστη

Καμία τεχνολογία, όμως, δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον ενημερωμένο πολίτη. Ο στόχος για την Ελλάδα πρέπει να είναι σαφής: περισσότεροι πολίτες εκπαιδευμένοι στην ΚΑΡΠΑ, περισσότεροι προσβάσιμοι AED, οργανωμένη καταγραφή της θέσης τους, δίκτυα first responders και ένα εθνικό σύστημα που θα γνωρίζει τι συμβαίνει σε κάθε εξωνοσοκομειακή ανακοπή και θα μαθαίνει από αυτήν.

Η εξωνοσοκομειακή καρδιακή ανακοπή μπορεί να συμβεί οπουδήποτε και μπροστά σε οποιονδήποτε από εμάς. Εκείνη τη στιγμή δεν χρειάζεται να είσαι γιατρός για να σώσεις μια ζωή. Χρειάζεται να αναγνωρίσεις. Να καλέσεις βοήθεια. Να ξεκινήσεις ΚΑΡΠΑ. Να χρησιμοποιήσεις τον απινιδωτή.

Γιατί στην καρδιακή ανακοπή, ο πρώτος διασώστης μπορεί να είναι ο άνθρωπος που στέκεται δίπλα μας.

Πηγή: ygeiamou.gr