Αγγλία-Αργεντινή: Γιατί τα νησιά Φώκλαντ στον Ατλαντικό παραμένουν το μεγαλύτερο «αγκάθι» στις σχέσεις τους

Από όλες τις ποδοσφαιρικές αντιπαλότητες του πλανήτη, ελάχιστες κουβαλούν τόσο μεγάλο ιστορικό φορτίο όσο εκείνη της Αγγλίας με την Αργεντινή. Ο σημερινός ημιτελικός του Μουντιάλ μεταξύ τους ξαναφέρνει στο προσκήνιο μια σχέση που δεν καθορίστηκε μόνο από το «Χέρι του Θεού» και το αριστουργηματικό σλάλομ του Ντιέγκο Μαραντόνα το 1986. Στο υπόβαθρο βρίσκεται ένα απομακρυσμένο αρχιπέλαγος στον νότιο Ατλαντικό, με λιγότερους από 4.000 κατοίκους, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο διεκδίκησης των δύο κρατών.

To “Queen Elizabeth 2” αναχωρεί από το λιμάνι του Σαουθάμπτον στις 12 Μαΐου 1982, μεταφέροντας 3.500 Βρετανούς στρατιώτες στα Φαλκλαντ. Ο πόλεμος διήρκεσε 74 ημέρες και ολοκληρώθηκε στις 14 Ιουνίου 1982 με την παράδοση των αργεντινών δυνάμεων.

Μια σύντομη αλλά αιματηρή σύγκρουση
Τα νησιά Φάλκλαντ (παλιότερα είχε επικρατήσει να τα αποκαλούμε Φώκλαντ), ή Islas Malvinas όπως τα αποκαλεί η Αργεντινή, απέκτησαν παγκόσμια δημοσιότητα το 1982. Τον Απρίλιο εκείνης της χρονιάς η στρατιωτική χούντα του Λεοπόλδο Γκαλτιέρι αποφάσισε να καταλάβει το αρχιπέλαγος, εκτιμώντας ότι το Λονδίνο δεν θα αντιδρούσε δυναμικά. Η κυβέρνηση της Μάργκαρετ Θάτσερ απάντησε στέλνοντας μία από τις μεγαλύτερες βρετανικές ναυτικές δυνάμεις μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο πόλεμος διήρκεσε 74 ημέρες και ολοκληρώθηκε στις 14 Ιουνίου 1982 με την παράδοση των αργεντινών δυνάμεων. Σκοτώθηκαν 649 Αργεντινοί στρατιώτες, 255 Βρετανοί στρατιωτικοί και τρεις κάτοικοι των νησιών. Η ήττα επιτάχυνε την κατάρρευση της στρατιωτικής δικτατορίας στην Αργεντινή, ενώ στη Βρετανία ενίσχυσε καθοριστικά το πολιτικό κύρος της Θάτσερ.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, όταν η Αργεντινή νίκησε την Αγγλία στα προημιτελικά του Μουντιάλ του Μεξικού, ο Ντιέγκο Μαραντόνα συνέδεσε ανοιχτά το αποτέλεσμα με τον πόλεμο, χαρακτηρίζοντας τη νίκη μια συμβολική εκδίκηση για όσα είχαν συμβεί στα Φάλκλαντ.

Το αρχιπέλαγος βρίσκεται περίπου 500 χιλιόμετρα ανατολικά των ακτών της Παταγονίας, στον νότιο Ατλαντικό. Αποτελείται από δύο μεγάλα νησιά, το Ανατολικό και το Δυτικό Φάλκλαντ, καθώς και περισσότερα από 700 μικρότερα νησιά και βραχονησίδες. Η συνολική έκτασή του αγγίζει τα 12.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα (σχεδόν όση η περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας), αλλά ο μόνιμος πληθυσμός μόλις που φτάνει τους 3.700 κατοίκους. Οι περισσότεροι ζουν στην πρωτεύουσα Στάνλεϊ. Σε αντίθεση με πολλές άλλες αποικίες, τα Φάλκλαντ δεν είχαν μόνιμο αυτόχθονα πληθυσμό πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων. Αυτό αποτελεί μέχρι σήμερα ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της διαμάχης γύρω από την κυριαρχία τους.

Τα Νησιά Φάλκλαντ βρίσκονται στον Νότιο Ατλαντικό Ωκεανό και σε απόσταση 480 χλμ. ανατολικά από τις ακτές της Παταγονίας. Photo: upload.wikimedia.org

Η στρατηγική σημασία των Φάλκλαντ
Η πρώτη επιβεβαιωμένη ευρωπαϊκή παρουσία καταγράφεται στις αρχές του 17ου αιώνα από Ολλανδούς εξερευνητές. Στη συνέχεια εμφανίστηκαν Βρετανοί, Γάλλοι και Ισπανοί, καθώς οι μεγάλες ναυτικές δυνάμεις αναζητούσαν ερείσματα στον νότιο Ατλαντικό. Το 1764 οι Γάλλοι ίδρυσαν τον πρώτο μόνιμο οικισμό. Έναν χρόνο αργότερα εγκαταστάθηκαν και οι Βρετανοί σε διαφορετικό σημείο του αρχιπελάγους. Λίγο αργότερα η Γαλλία παρέδωσε τις εγκαταστάσεις της στην Ισπανία, η οποία θεωρούσε τα νησιά τμήμα της αποικιακής της αυτοκρατορίας στη Νότια Αμερική. Οι Βρετανοί αποχώρησαν προσωρινά το 1774 για οικονομικούς λόγους, χωρίς όμως να παραιτηθούν από τις διεκδικήσεις τους. Μετά την ανεξαρτησία της Αργεντινής το 1816, το Μπουένος Άιρες υποστήριξε ότι «κληρονόμησε» τα ισπανικά κυριαρχικά δικαιώματα και εγκατέστησε διοίκηση στα νησιά.

Η κατάσταση άλλαξε οριστικά το 1833. Βρετανικά πολεμικά πλοία επανήλθαν στο αρχιπέλαγος, απομάκρυναν τις αρχές της Αργεντινής και εγκατέστησαν μόνιμη διοίκηση. Από τότε η Βρετανία ασκεί αδιάλειπτα τον έλεγχο των νησιών, γεγονός που αποτελεί τον βασικό πυλώνα της επιχειρηματολογίας της απέναντι στις αργεντινές διεκδικήσεις. Η στρατηγική σημασία των νησιών δεν οφειλόταν στο μέγεθός τους αλλά στη γεωγραφική τους θέση. Πριν από τη διάνοιξη της Διώρυγας του Παναμά το 1914, σχεδόν όλη η ναυσιπλοΐα μεταξύ Ατλαντικού και Ειρηνικού περνούσε από τον Πορθμό του Μαγγελάνου και από το Ακρωτήριο Χορν, μία από τις πιο επικίνδυνες θαλάσσιες διαδρομές του κόσμου. Τα Φάλκλαντ εξελίχθηκαν σε κομβικό σταθμό ανεφοδιασμού. Τα πλοία προμηθεύονταν νερό, τρόφιμα, κάρβουνο και ανταλλακτικά, ενώ περίμεναν εκεί μέχρι να βελτιωθούν οι καιρικές συνθήκες πριν επιχειρήσουν να περάσουν τα θυελλώδη νερά του Χορν.

Η εικόνα της βρετανικής σημαίας ανεμίζει στα Νησιά Φάκλαντ.

Το όρος William και η οροσειρά Wickham Heights, δύο από τα πιο χαρακτηριστικά γεωγραφικά και ιστορικά τοπόσημα των Φάλκλαντ.

Η ίδια η θάλασσα δημιούργησε και μια ασυνήθιστη μορφή οικονομικής δραστηριότητας. Τα ναυάγια ήταν τόσο συχνά ώστε στα νησιά αναπτύχθηκε μια ολόκληρη αγορά γύρω από την «αγοραπωλησία» εγκαταλελειμμένων πλοίων. Επιχειρηματίες αποκτούσαν τα δικαιώματα των ναυαγίων, πουλούσαν τα φορτία, ανακύκλωναν τα μέταλλα ή μετέτρεπαν τα κουφάρια των πλοίων σε πλωτές αποθήκες και προβλήτες. Για αρκετές δεκαετίες η διάσωση και εμπορική αξιοποίηση ναυαγίων αποτελούσε σημαντική πηγή εισοδήματος. Η στρατηγική αξία των νησιών φάνηκε και στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τον Δεκέμβριο του 1914, λίγους μήνες μετά την ήττα του βρετανικού στόλου στο Κορονέλ της Χιλής, βρετανικές ναυτικές δυνάμεις που είχαν συγκεντρωθεί στα Φάλκλαντ κατέστρεψαν τη γερμανική μοίρα του ναυάρχου Μαξιμίλιαν φον Σπέε στη Ναυμαχία των Φάλκλαντ. Η νίκη αυτή αποκατέστησε τον βρετανικό έλεγχο στις θαλάσσιες οδούς του νότιου Ατλαντικού.

Λίγα χρόνια αργότερα όμως η σημασία του αρχιπελάγους άρχισε να περιορίζεται. Η λειτουργία της Διώρυγας του Παναμά μείωσε δραστικά τη ναυσιπλοΐα μέσω του Ακρωτηρίου Χορν. Τα μεγάλα ιστιοφόρα εξαφανίστηκαν και τα Φάλκλαντ έχασαν τον ρόλο τους ως απαραίτητος σταθμός ανεφοδιασμού. Για δεκαετίες παρέμειναν μια μικρή, απομονωμένη βρετανική αποικία, με οικονομία που βασιζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην εκτροφή προβάτων και στις εξαγωγές μαλλιού. Η εικόνα αυτή άλλαξε ξανά μετά τον πόλεμο του 1982. Η Βρετανία επένδυσε σημαντικά στις υποδομές και κυρίως στην άμυνα του αρχιπελάγους, ενώ η δημιουργία ζώνης αλιείας 200 ναυτικών μιλίων το 1986 μεταμόρφωσε την τοπική οικονομία.

Tα Νησιά φιλοξενούν τεράστια αποικία πιγκουίνων του Μαγγελάνου (Magellanic Penguins). Στα νερά τους αλιεύονται κυρίως καλαμάρια, τα οποία εξάγονται σε αγορές της Ευρώπης και της Ασίας. Photo: AFPForum

Η οικονομία των Νήσων
Σήμερα οι άδειες αλιείας αποτελούν τη μεγαλύτερη πηγή δημοσίων εσόδων των Φάλκλαντ. Στα νερά τους αλιεύονται κυρίως καλαμάρια, τα οποία εξάγονται σε αγορές της Ευρώπης και της Ασίας. Το κατά κεφαλήν εισόδημα των κατοίκων είναι από τα υψηλότερα στη Νότια Αμερική, παρά το μικρό μέγεθος της οικονομίας. Κατά καιρούς έχουν δημιουργηθεί προσδοκίες και για την ύπαρξη εκμεταλλεύσιμων κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή. Αν και οι έρευνες δεν έχουν οδηγήσει μέχρι σήμερα σε μεγάλη εμπορική παραγωγή, η πιθανότητα αυτή εξακολουθεί να προσδίδει γεωπολιτική αξία στο αρχιπέλαγος. Η Βρετανία υποστηρίζει ότι το ζήτημα της κυριαρχίας έχει λυθεί από τη στιγμή που οι ίδιοι οι κάτοικοι επιθυμούν να παραμείνουν βρετανικό υπερπόντιο έδαφος. Το πιο πρόσφατο δημοψήφισμα έγινε το 2013 και το 99,8% όσων συμμετείχαν ψήφισε υπέρ της διατήρησης του σημερινού καθεστώτος.

Η Αργεντινή απορρίπτει αυτό το επιχείρημα. Υποστηρίζει ότι πρόκειται για πληθυσμό που εγκαταστάθηκε μετά την αποικιοκρατική κατάληψη των νησιών και ότι το ζήτημα αφορά αποκλειστικά την εδαφική κυριαρχία. Η Αργεντινή εξακολουθεί να συμπεριλαμβάνει τις Μαλβίνες στον επίσημο χάρτη της χώρας και η διεκδίκηση κατοχυρώνεται πλέον και στο Σύνταγμά της (μετά την αναθεώρηση του 1994). Είναι μια λεπτομέρεια που δείχνει ότι η υπόθεση δεν είναι απλώς μια ιστορική διαφωνία, αλλά μέρος της σύγχρονης εθνικής ταυτότητας της χώρας.
Περίπου τέσσερις στους δέκα κατοίκους έχουν γεννηθεί στα ίδια τα Φάλκλαντ, ενώ η συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού είναι βρετανικής καταγωγής ή προέρχεται από το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλες χώρες της Κοινοπολιτείας. Οι κάτοικοι υπερηφανεύονται για τους στενούς δεσμούς τους με το βρετανικό στέμμα. Οι υπόλοιποι κάτοικοι είναι είτε Βρετανοί, είτε προέρχονται από κράτη της λατινικής Αμερικής, όμως όχι από την Αργεντινή, και εργάζονται στη μεγάλη βρετανική βάση που υπάρχει εκεί.

Φωτογραφίες: Getty Images/Ideal Image

newmoney.gr