Οι «αιώνιες χημικές ουσίες» είναι παντού: Πώς να μειώσετε την καθημερινή έκθεσή σας

Από το σαμπουάν και το αποσμητικό μέχρι το πλαστικό δοχείο του φαγητού, τα καθαριστικά και την κυκλοφορία στους δρόμους, η καθημερινότητά μας περιλαμβάνει συνεχή έκθεση σε χημικές ουσίες. Σύμφωνα με έρευνα του Brad Reisfeld, ομότιμου καθηγητή Χημικής και Βιολογικής Μηχανικής, Βιοϊατρικής Μηχανικής και Δημόσιας Υγείας στο Colorado State University, στις ΗΠΑ

Αυτό από μόνο του δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας, καθώς οι χημικές ουσίες υπάρχουν παντού. Ωστόσο, ανάλογα με τη δόση, τη διάρκεια και τις συνθήκες έκθεσης, ορισμένες φυσικές ή συνθετικές ουσίες μπορούν να επηρεάσουν την ανθρώπινη υγεία.

Δεν εκτιθέμεθα ποτέ σε μία μόνο ουσία

Οι περισσότερες μελέτες εξετάζουν τις επιδράσεις μιας μεμονωμένης χημικής ουσίας. Στην πραγματικότητα όμως, οι άνθρωποι εκτίθενται καθημερινά σε πολύπλοκα μείγματα. Ο αέρας περιέχει σωματίδια, αέρια και ατμούς, ενώ στο εσωτερικό των κτιρίων η σύνθεσή του επηρεάζεται από το μαγείρεμα, τα καθαριστικά, τα δομικά υλικά και τον αερισμό. Παράλληλα, τρόφιμα, καλλυντικά, προϊόντα προσωπικής φροντίδας και οικιακά καθαριστικά μπορεί να περιέχουν υπολείμματα διαφορετικών χημικών ουσιών, ενώ ακόμη και το πόσιμο νερό ενδέχεται να περιλαμβάνει ίχνη φαρμάκων ή βιομηχανικών ενώσεων σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις.

Συχνά, οι επιδράσεις διαφορετικών χημικών ουσιών απλώς αθροίζονται. Σε άλλες περιπτώσεις όμως, δύο ή περισσότερες ουσίες μπορεί να ενισχύσουν ή να μειώσουν η μία τη δράση της άλλης, καθιστώντας δύσκολη την πρόβλεψη των επιπτώσεων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ουσίες που επηρεάζουν το ενδοκρινικό σύστημα, δηλαδή τις ορμόνες που ρυθμίζουν λειτουργίες όπως η ανάπτυξη, ο μεταβολισμός και η αναπαραγωγή.

Φθαλικές ενώσεις και parabens

Δύο από τις πιο μελετημένες ομάδες είναι οι φθαλικές ενώσεις (phthalates) και τα parabens. Οι φθαλικές ενώσεις χρησιμοποιούνται σε ορισμένα πλαστικά και σε αρωματικά μείγματα, ενώ τα parabens λειτουργούν ως συντηρητικά σε καλλυντικά και προϊόντα προσωπικής φροντίδας. Η καθημερινή χρήση πολλών τέτοιων προϊόντων μπορεί να αυξήσει την έκθεση. Μελέτες έχουν δείξει ότι η επιλογή προϊόντων χωρίς φθαλικές ενώσεις και parabens μπορεί να μειώσει σημαντικά τα επίπεδά τους στον οργανισμό.

Οι επιστήμονες αναπτύσσουν νέες τεχνικές για να μελετήσουν τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν τα χημικά μείγματα. Χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένες εργαστηριακές δοκιμές, υπολογιστικά μοντέλα και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να εντοπίζουν ποιες ουσίες είναι πιθανότερο να δρουν συνδυαστικά. Παράλληλα, η λεγόμενη εκθεσωμική (exposomics) εξετάζει το σύνολο των περιβαλλοντικών και χημικών εκθέσεων που δέχεται ένας άνθρωπος σε όλη τη διάρκεια της ζωής του και τη σχέση τους με την υγεία.

Πώς μπορείτε να περιορίσετε την έκθεση

Οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν είναι δυνατόν να ζήσει κανείς σε έναν κόσμο χωρίς χημικές ουσίες. Ωστόσο, μπορούν να γίνουν απλές κινήσεις που μειώνουν τις περιττές εκθέσεις.

• Αερίζετε συχνά το σπίτι, όταν η ποιότητα του εξωτερικού αέρα είναι καλή και χρησιμοποιείτε τον απορροφητήρα ή τον εξαερισμό κατά το μαγείρεμα και την καθαριότητα.
• Περιορίστε τη χρήση πολλών αρωματικών προϊόντων ταυτόχρονα και προτιμήστε, όπου είναι δυνατόν, εκδόσεις χωρίς άρωμα.
• Πλένετε καλά τα φρούτα και τα λαχανικά κάτω από τρεχούμενο νερό και ακολουθείτε ποικίλη διατροφή ώστε να μειώνεται η επαναλαμβανόμενη έκθεση στα ίδια υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
• Ενημερωθείτε για την ποιότητα του νερού στην περιοχή σας και, αν χρησιμοποιείτε φίλτρο, βεβαιωθείτε ότι είναι πιστοποιημένο για τους ρύπους που επιθυμείτε να απομακρύνει και αντικαθιστάτε τα φίλτρα σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Οι επιστήμονες εξακολουθούν να μελετούν πώς οι πολλές μικρές καθημερινές εκθέσεις σε διαφορετικές χημικές ουσίες επηρεάζουν συνολικά την ανθρώπινη υγεία. Μέχρι να υπάρξουν περισσότερα δεδομένα, η ενημέρωση και οι απλές προληπτικές επιλογές αποτελούν τον πιο πρακτικό τρόπο περιορισμού της έκθεσης.

gazzetta.gr