Σαουδική Αραβία: Η μεγάλη αναδίπλωση για το Μουντιάλ 2034, τα πέντε γήπεδα που κόβονται και ο ρόλος του PIF

Το κρατικό επενδυτικό ταμείο της Σαουδικής Αραβίας επανεξετάζει το κατασκευαστικό πρόγραμμα του Μουντιάλ 2034, με πέντε γήπεδα να κινδυνεύουν να ακυρωθούν και τον αρχικό σχεδιασμό των 15 εγκαταστάσεων να περιορίζεται σε δέκα

Η Σαουδική Αραβία είχε παρουσιάσει ένα από τα πιο φιλόδοξα κατασκευαστικά προγράμματα στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων, με υπερσύγχρονα γήπεδα, ολόκληρες πόλεις υπό κατασκευή και αρχιτεκτονικά έργα που φιλοδοξούσαν να αλλάξουν την εικόνα του ποδοσφαίρου. 

Δέκα χρόνια πριν από τη διοργάνωση του 2034, όμως, οι οικονομικοί υπολογισμοί φαίνεται ότι αποκτούν μεγαλύτερο βάρος από τα εντυπωσιακά σχέδια. Το Ριάντ εξετάζει πλέον μια σημαντική περικοπή του προγράμματος, με πέντε από τα 15 γήπεδα που είχαν περιληφθεί στην αρχική υποψηφιότητα να βρίσκονται αντιμέτωπα με το ενδεχόμενο οριστικής ακύρωσης.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το Public Investment Fund (PIF), το κρατικό επενδυτικό ταμείο της Σαουδικής Αραβίας, το οποίο προετοιμάζεται, σύμφωνα με πληροφορίες, να ενημερώσει τους διοργανωτές του Μουντιάλ για την πρόθεσή του να περιορίσει τις κατασκευές. Η εξέλιξη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα επαναξιολογεί μεγάλα αναπτυξιακά έργα, επιχειρώντας να συγκρατήσει το κόστος και να κατευθύνει κεφάλαια σε επενδύσεις με μεγαλύτερη προτεραιότητα.  

Η πιθανή αναθεώρηση αποτελεί σημαντική αλλαγή σε σχέση με τον φάκελο υποψηφιότητας που παρουσιάστηκε το 2024. Τότε, η Σαουδική Αραβία είχε προτείνει 15 γήπεδα, εκ των οποίων τα 11 θα κατασκευάζονταν από την αρχή, ενώ τουλάχιστον οκτώ εγκαταστάσεις προβλέπονταν στην πρωτεύουσα, το Ριάντ. Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, η FIFA επικύρωσε την ανάθεση της διοργάνωσης στη χώρα, ανοίγοντας τον δρόμο για ένα τεράστιο πρόγραμμα αθλητικών και αστικών υποδομών.

Πλέον, το ενδεχόμενο περιορισμού του συνολικού αριθμού των γηπέδων από 15 σε δέκα φέρνει στο προσκήνιο τόσο το οικονομικό κόστος όσο και τις επιπτώσεις στον σχεδιασμό της διοργάνωσης.

Τα πέντε γήπεδα που κινδυνεύουν να ακυρωθούν

Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, πέντε συγκεκριμένα έργα εξετάζεται να αφαιρεθούν από τον σχεδιασμό του Μουντιάλ 2034. Πρόκειται για εγκαταστάσεις που είχαν παρουσιαστεί ως χαρακτηριστικά παραδείγματα της νέας αρχιτεκτονικής και αναπτυξιακής στρατηγικής της Σαουδικής Αραβίας, με χωρητικότητα από 45.000 έως περίπου 46.000 θεατές.

Το πρώτο και πλέον χαρακτηριστικό είναι το NEOM Stadium, χωρητικότητας 46.000 θεατών. Το γήπεδο είχε σχεδιαστεί να κατασκευαστεί πάνω από το The Line, τη φιλόδοξη γραμμική πόλη που αποτελεί μέρος του τεράστιου αναπτυξιακού προγράμματος NEOM. Η εγκατάσταση είχε συμπεριληφθεί επισήμως στον φάκελο του Μουντιάλ, ενώ το ευρύτερο εγχείρημα της πόλης είχε αρχικά προγραμματιστεί να ολοκληρωθεί έως το 2030. Οι μεγάλες καθυστερήσεις στην κατασκευή του The Line, ωστόσο, έχουν ήδη οδηγήσει στην εγκατάλειψη των σχεδίων για το συγκεκριμένο γήπεδο, σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν στις αρχές Οκτωβρίου 2026.

Στη λίστα βρίσκεται επίσης το King Abdullah Economic City Stadium, χωρητικότητας 45.700 θεατών, το οποίο είχε προγραμματιστεί για την περιοχή της Τζέντα. Το έργο αποτελούσε μέρος του σχεδιασμού για τη γεωγραφική διασπορά των αγώνων και τη σύνδεση της διοργάνωσης με νέες οικονομικές και αστικές αναπτύξεις.

Ανάλογη είναι η περίπτωση του Qiddiya Coast Stadium, επίσης στην περιοχή της Τζέντα, με προβλεπόμενη χωρητικότητα 46.096 θεατών. Η συγκεκριμένη εγκατάσταση είχε ενταχθεί στο πρόγραμμα των νέων γηπέδων που θα εξυπηρετούσαν τις ανάγκες της διοργάνωσης, αλλά και τη μελλοντική ανάπτυξη των αθλητικών υποδομών της χώρας.

Δύο ακόμη γήπεδα που εξετάζεται να ακυρωθούν βρίσκονται στο Ριάντ. Το ROSHN Stadium, χωρητικότητας 45.000 θεατών, είχε παρουσιαστεί ως ένα από τα μεγάλα νέα αθλητικά έργα της πρωτεύουσας, ενώ το New Murabba Stadium, επίσης 45.000 θέσεων, αποτελούσε μέρος ενός ευρύτερου προγράμματος αστικής ανάπτυξης.

Η ενδεχόμενη ακύρωση των δύο τελευταίων έργων θα περιόριζε το ιδιαίτερα φιλόδοξο πρόγραμμα κατασκευής γηπέδων στο Ριάντ, το οποίο είχε αναλάβει κεντρικό ρόλο στον αρχικό σχεδιασμό του Παγκοσμίου Κυπέλλου.

Αθροιστικά, οι πέντε εγκαταστάσεις αντιπροσωπεύουν 227.796 προβλεπόμενες θέσεις θεατών. Πρόκειται για σημαντικό μέρος της χωρητικότητας που είχε σχεδιαστεί να προστεθεί στο ποδοσφαιρικό δίκτυο της Σαουδικής Αραβίας, αν και η κατάργησή τους από το πρόγραμμα του Μουντιάλ δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι όλες οι αντίστοιχες επενδύσεις έχουν οριστικά ακυρωθεί.

Το PIF, η συγκράτηση του κόστους και η αλλαγή προτεραιοτήτων

Οι πρώτες ενδείξεις ότι το κατασκευαστικό πρόγραμμα του Μουντιάλ 2034 θα μπορούσε να αναθεωρηθεί είχαν εμφανιστεί ήδη από τον Δεκέμβριο του 2025. Εκείνη την περίοδο έγινε γνωστό ότι το PIF είχε ζητήσει από αρκετά αρχιτεκτονικά γραφεία, τα οποία συμμετείχαν σε έργα της διοργάνωσης, να επανεξετάσουν ή να υποβάλουν εκ νέου τα σχέδιά τους. Η κίνηση συνδέθηκε με την προσπάθεια ελέγχου των δαπανών και την ανάγκη επαναπροσδιορισμού της οικονομικής κλίμακας των κατασκευών.

Η σημερινή εικόνα δείχνει ότι εκείνη η διαδικασία αξιολόγησης ενδέχεται να οδηγήσει σε πολύ πιο ουσιαστικές αποφάσεις. Το PIF φέρεται πλέον να προσανατολίζεται στην επικέντρωση των πόρων του σε τρία νέα γήπεδα, περιορίζοντας σημαντικά το αρχικό πρόγραμμα των 11 νέων εγκαταστάσεων. Εφόσον επιβεβαιωθεί αυτή η κατεύθυνση, θα πρόκειται για μια εκτεταμένη αναθεώρηση του κατασκευαστικού σχεδιασμού που είχε συνοδεύσει την υποψηφιότητα της χώρας.

Το οικονομικό σκέλος είναι καθοριστικό. Η κατασκευή ενός σύγχρονου ποδοσφαιρικού γηπέδου διεθνών προδιαγραφών απαιτεί σημαντικά κεφάλαια, ενώ οι ανάγκες χρηματοδότησης επεκτείνονται στις συγκοινωνιακές συνδέσεις, στα έργα πρόσβασης, στις ενεργειακές εγκαταστάσεις και στις υποδομές εξυπηρέτησης των θεατών. Στην περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας, αρκετά από τα προτεινόμενα γήπεδα είχαν συνδεθεί με πολύ μεγαλύτερα αναπτυξιακά προγράμματα, γεγονός που καθιστά τον οικονομικό τους σχεδιασμό ακόμη πιο σύνθετο.

Το NEOM Stadium αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτής της αλληλεξάρτησης. Η προοπτική κατασκευής του πάνω από το The Line προϋπέθετε την πρόοδο ενός ολόκληρου αστικού εγχειρήματος. Οι καθυστερήσεις στο τελευταίο επηρέασαν άμεσα τη δυνατότητα υλοποίησης της αθλητικής εγκατάστασης, αναδεικνύοντας τις δυσκολίες που δημιουργούνται όταν ένα γήπεδο εξαρτάται από την ολοκλήρωση ενός πολύ μεγαλύτερου έργου.

Παράλληλα, η επιλογή του PIF να συγκεντρώσει τις επενδύσεις του σε λιγότερες εγκαταστάσεις θα μπορούσε να περιορίσει τις μελλοντικές ανάγκες λειτουργίας και συντήρησης. Η οικονομική βιωσιμότητα των γηπέδων μετά το τέλος μιας μεγάλης διοργάνωσης αποτελεί διαχρονικό ζήτημα για τις χώρες που φιλοξενούν Παγκόσμια Κύπελλα, ιδιαίτερα όταν κατασκευάζονται πολλές νέες εγκαταστάσεις μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα.

Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει δημοσιοποιηθεί συγκεκριμένο ποσό εξοικονόμησης από την πιθανή ακύρωση των πέντε γηπέδων. Ούτε έχει ανακοινωθεί αναθεωρημένος συνολικός προϋπολογισμός για το κατασκευαστικό πρόγραμμα του Μουντιάλ 2034. Κατά συνέπεια, η οικονομική επίδραση των αλλαγών παραμένει ανοιχτή, παρότι η κατεύθυνση περιορισμού των δαπανών είναι σαφής.

Από τα 15 στα δέκα γήπεδα και οι αποφάσεις που εκκρεμούν

Η μεγαλύτερη αλλαγή αφορά τη συνολική διάρθρωση της διοργάνωσης. Ο αρχικός φάκελος της Σαουδικής Αραβίας περιλάμβανε 15 γήπεδα, με σημαντική συγκέντρωση εγκαταστάσεων στο Ριάντ και παρουσία αγώνων σε άλλες περιοχές της χώρας. Η νέα πρόταση, εφόσον οριστικοποιηθεί, θα μπορούσε να περιορίσει τον αριθμό τους σε δέκα, ανατρέποντας τον σχεδιασμό που είχε παρουσιαστεί κατά τη διαδικασία ανάθεσης.

Μια τέτοια εξέλιξη θα απαιτούσε επανεξέταση της κατανομής των αγώνων, των αναγκών μετακίνησης των ομάδων και των φιλάθλων, καθώς και των υποδομών που συνδέονται με κάθε πόλη υποδοχής. Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2034 θα διεξαχθεί με 48 εθνικές ομάδες, γεγονός που συνεπάγεται ιδιαίτερα αυξημένες απαιτήσεις σε σχέση με παλαιότερες διοργανώσεις.

Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική παράμετρος. Η αρχική επιλογή των 15 γηπέδων είχε διαμορφωθεί ώστε να καλύπτει τις απαιτήσεις της FIFA και τις επιδιώξεις της Σαουδικής Αραβίας για την ανάπτυξη των ποδοσφαιρικών υποδομών της. Η πιθανή μείωση σε δέκα εγκαταστάσεις θα πρέπει να αξιολογηθεί σε συνάρτηση με τις τεχνικές και οργανωτικές προδιαγραφές της διοργάνωσης, καθώς και με την έγκριση οποιασδήποτε ουσιαστικής τροποποίησης από τη FIFA.

Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι οι αρμόδιοι αξιωματούχοι στη Σαουδική Αραβία εξακολουθούν να επεξεργάζονται τις επικαιροποιημένες προτάσεις. Αυτό σημαίνει ότι ο τελικός αριθμός των γηπέδων, η ταυτότητα των έργων που θα προχωρήσουν και το ακριβές εύρος των περικοπών ενδέχεται να διαφοροποιηθούν μέχρι την οριστικοποίηση του νέου προγράμματος.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η περίπτωση του Ριάντ. Η πρωτεύουσα είχε εξασφαλίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην αρχική υποψηφιότητα, με τουλάχιστον οκτώ εγκαταστάσεις. Εφόσον αφαιρεθούν το ROSHN Stadium και το New Murabba Stadium, η γεωγραφική κατανομή των αγώνων θα χρειαστεί να επανεξεταστεί, με πιθανές επιπτώσεις και στις επενδύσεις που είχαν σχεδιαστεί γύρω από τις συγκεκριμένες περιοχές.

Αντίστοιχα, η ενδεχόμενη απώλεια δύο γηπέδων από την περιοχή της Τζέντα θα επηρέαζε τον σχεδιασμό της δεύτερης μεγάλης αστικής ζώνης που είχε συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα. Η τελική διαμόρφωση των εγκαταστάσεων θα καθορίσει ποιες περιοχές θα διατηρήσουν τον μεγαλύτερο αριθμό αγώνων και ποιες θα περιορίσουν τη συμμετοχή τους.

Το Asian Cup του 2027 και η επόμενη ημέρα

Η Σαουδική Αραβία έχει μπροστά της και μια σημαντική διοργάνωση πριν από το Μουντιάλ του 2034. Το 2027 θα φιλοξενήσει το Asian Cup, το οποίο αποτελεί μια πρώτη μεγάλη δοκιμασία για τις αθλητικές και οργανωτικές υποδομές της χώρας.

Για τη συγκεκριμένη διοργάνωση έχουν προβλεφθεί οκτώ γήπεδα, από τα οποία τέσσερα είχαν επιλεγεί και για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2034. Η επικάλυψη αυτή προσφέρει τη δυνατότητα αξιοποίησης υφιστάμενων ή ήδη προγραμματισμένων εγκαταστάσεων και δημιουργεί ένα σημαντικό πεδίο δοκιμών για τη λειτουργία των γηπέδων, τις μετακινήσεις των φιλάθλων και την επιχειρησιακή προετοιμασία.

Η διοργάνωση του 2027 αποκτά πρόσθετη σημασία υπό το πρίσμα της πιθανής αναθεώρησης των σχεδίων για το 2034. Η εμπειρία από το Asian Cup θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για τον καλύτερο προγραμματισμό των υποδομών που θα χρειαστούν επτά χρόνια αργότερα, ιδιαίτερα εάν το Ριάντ αποφασίσει να περιορίσει τις νέες κατασκευές και να δώσει μεγαλύτερη βαρύτητα σε εγκαταστάσεις που μπορούν να εξυπηρετήσουν περισσότερες από μία μεγάλες διοργανώσεις.

Η συζήτηση για τα πέντε γήπεδα αποτυπώνει μια ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζει τις επενδύσεις που συνδέονται με τον αθλητισμό και τις μεγάλες διεθνείς διοργανώσεις. Το PIF καλείται να σταθμίσει το κατασκευαστικό κόστος, τα χρονοδιαγράμματα, τις ανάγκες του Παγκοσμίου Κυπέλλου και τη μακροπρόθεσμη αξιοποίηση των εγκαταστάσεων. 

Η οριστική εικόνα θα προκύψει όταν ολοκληρωθεί η αναθεώρηση και παρουσιαστεί το επικαιροποιημένο σχέδιο στη FIFA. Προς το παρόν, η πιθανότητα ακύρωσης πέντε γηπέδων, συνολικής χωρητικότητας σχεδόν 228.000 θέσεων, αποτελεί τη σημαντικότερη ένδειξη ότι το αρχικό πρόγραμμα της Σαουδικής Αραβίας για το Μουντιάλ 2034 εισέρχεται σε μια περίοδο ουσιαστικών περικοπών.

Το ερώτημα πλέον είναι ποια έργα θα διατηρηθούν, πόσα κεφάλαια θα απαιτηθούν και πώς θα προσαρμοστεί η διοργάνωση σε έναν μικρότερο αριθμό εγκαταστάσεων. Οι αποφάσεις του PIF θα καθορίσουν το τελικό αποτύπωμα ενός από τα μεγαλύτερα αθλητικά εγχειρήματα που έχει αναλάβει η χώρα.

sportal.gr